Thuiszorg mag geen handelingen uitvoeren die wettelijk voorbehouden zijn aan erkende verpleegkundigen of artsen. Het onderscheid tussen wat thuiszorg wel en niet mag doen, hangt in de eerste plaats af van wie de zorg verleent: een thuisverpleegkundige of een zorgkundige. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de taken en grenzen van thuiszorg, zodat jij precies weet waar je aan toe bent.

Wat is het verschil tussen een thuisverpleegkundige en een zorgkundige?

Een thuisverpleegkundige is een erkend verpleegkundige met een wettelijk diploma die zelfstandig medische handelingen mag uitvoeren. Een zorgkundige heeft een beperktere opleiding en mag alleen ondersteunende zorgtaken uitvoeren die een verpleegkundige aan hem of haar delegeert. Het verschil zit dus niet alleen in de opleiding, maar ook in de wettelijke bevoegdheid.

In de praktijk werken thuisverpleegkundigen en zorgkundigen vaak samen binnen dezelfde zorgorganisatie. De verpleegkundige beoordeelt de zorgnoden, stelt een zorgplan op en voert de medische handelingen uit. De zorgkundige ondersteunt bij dagelijkse zorgtaken zoals wassen, aankleden en hulp bij maaltijden. Samen vormen ze een aanvullend duo dat brede ondersteuning thuis mogelijk maakt.

Belangrijk om te weten: een zorgkundige mag nooit zelfstandig beslissen welke zorg iemand nodig heeft. Die verantwoordelijkheid ligt altijd bij de verpleegkundige, die ook de nodige opvolging verzekert. Dit beschermingsmechanisme bestaat om de veiligheid van de patiënt te garanderen.

Welke medische handelingen mag thuiszorg uitvoeren?

Erkende thuisverpleegkundigen voor medische zorg thuis mogen een breed scala aan medische handelingen uitvoeren op basis van een voorschrift van de arts. Denk aan wondzorg, injecties, bloedafname, het plaatsen en verzorgen van katheters, infuustherapie, stomazorg en medicatiebeheer. Deze handelingen vallen binnen de wettelijk erkende verpleegkundige bevoegdheden.

Concreet omvat het takenpakket van een thuisverpleegkundige onder andere:

• Hygiënische zorgen zoals wassen, verzorging van de huid en mondzorg
• Wondzorg bij acute, chronische of postoperatieve wonden
• Inspuitingen en vaccinaties op voorschrift
• Bloedafname en het opvolgen van laboratoriumwaarden
• Compressietherapie en het aantrekken van steunkousen
• Stomazorg en katheterbehandeling
• Palliatieve zorgen en symptoomcontrole
• Revalidatie- en handicapzorg in samenwerking met andere zorgverleners

Al deze handelingen vereisen een geldig voorschrift van de behandelende arts. Zonder dat voorschrift mag een thuisverpleegkundige deze taken wettelijk niet uitvoeren, ook al is de medische noodzaak duidelijk.

Wat mag een zorgkundige in de thuiszorg niet doen?

Een zorgkundige in de thuiszorg mag geen zelfstandige medische handelingen uitvoeren. Injecties toedienen, wonden behandelen, medicatie klaarzetten zonder toezicht of een katheter plaatsen zijn taken die uitsluitend toebehoren aan een erkend verpleegkundige. Een zorgkundige overschrijdt zijn of haar wettelijke bevoegdheid wanneer hij of zij deze handelingen op eigen initiatief uitvoert.

De grenzen van thuiszorg voor zorgkundigen zijn wettelijk vastgelegd. Zorgkundigen mogen alleen handelingen uitvoeren die een verpleegkundige expliciet aan hen delegeert, en alleen wanneer de verpleegkundige de situatie heeft beoordeeld en de delegatie verantwoord acht. Bovendien moet de verpleegkundige bereikbaar blijven voor vragen of problemen.

Taken die zorgkundigen typisch wel mogen uitvoeren:

• Hulp bij het wassen, aankleden en persoonlijke hygiëne
• Ondersteuning bij maaltijden en drinken
• Hulp bij transfers en mobiliteit in de woning
• Toezicht op het welzijn van de patiënt en signaleren van veranderingen
• Eenvoudige gedelegeerde zorgtaken onder toezicht van de verpleegkundige

Merk je als patiënt of familielid dat een zorgkundige handelingen uitvoert die buiten zijn of haar bevoegdheid vallen? Bespreek dit dan met de verantwoordelijke verpleegkundige of de zorgorganisatie.

Mag thuiszorg huishoudelijke taken uitvoeren?

Thuisverpleging is geen huishoudelijke hulp. Thuisverpleegkundigen en zorgkundigen komen bij jou thuis voor medische en persoonlijke verzorging, niet voor het schoonmaken van de woning, boodschappen doen of koken. Huishoudelijke taken vallen buiten het takenpakket van thuisverpleging en worden door andere diensten ingevuld.

Voor huishoudelijke ondersteuning kun je een beroep doen op gezins- en bejaardenhelpsters of poetsdiensten die door erkende thuiszorgdiensten worden aangeboden. Deze diensten werken vaak samen met thuisverpleging, maar zijn organisatorisch en inhoudelijk van elkaar gescheiden.

Toch is er een grijs gebied: tijdens een hygiënisch zorgmoment kan een zorgkundige of verpleegkundige een handje helpen met kleine praktische zaken die direct verband houden met de verzorging, zoals het klaarzetten van schone kleding of het opmaken van het bed na de verzorging. Maar structurele huishoudelijke hulp is en blijft een andere dienst.

Wanneer moet thuiszorg doorverwijzen naar een arts of specialist?

Thuiszorg moet doorverwijzen wanneer de situatie van de patiënt buiten de bevoegdheid of het deskundigheidsgebied van de verpleegkundige valt, of wanneer er tekenen zijn van verslechtering die een medische beoordeling vereisen. Een thuisverpleegkundige is geen arts en mag geen diagnoses stellen of behandelingen aanpassen zonder overleg met de behandelende arts.

Concrete situaties die doorverwijzing nodig maken:

• Een wonde die niet geneest of tekenen van infectie vertoont zoals roodheid, pus of koorts
• Onverwachte veranderingen in de gezondheidstoestand van de patiënt
• Bijwerkingen van medicatie of onzekerheid over de juiste dosering
• Psychologische of emotionele problemen die specialistische begeleiding vragen
• Situaties waarbij aanpassingen aan het zorgplan nodig zijn

Goede thuiszorg werkt nauw samen met huisartsen, specialisten, apothekers en andere zorgverleners. Die multidisciplinaire aanpak zorgt ervoor dat jij altijd de juiste zorg krijgt op het juiste moment, ook wanneer de thuisverpleegkundige de grenzen van zijn of haar bevoegdheid bereikt.

Hoe weet je welke thuiszorg jij of je naaste nodig heeft?

Welke thuiszorg iemand nodig heeft, hangt af van de medische situatie, de graad van zelfstandigheid en de thuisomgeving. Een eerste gesprek met de huisarts is altijd het vertrekpunt: die stelt een voorschrift op en geeft aan welke zorgen noodzakelijk zijn. Daarna bekijkt een thuisverpleegkundige samen met jou hoe die zorgen het best worden ingevuld.

Bij de beoordeling van de zorgbehoefte wordt gekeken naar:

• De medische diagnose en de lopende behandelingen
• Wat de patiënt nog zelfstandig kan en waarbij ondersteuning nodig is
• De aanwezigheid van mantelzorgers en hun draagkracht
• De woonomgeving en eventuele aanpassingen die nodig zijn
• De wensen en voorkeuren van de patiënt zelf

Twijfel je of je recht hebt op thuisverpleging? In de meeste gevallen volstaat een voorschrift van de huisarts. De facturatie verloopt rechtstreeks via het ziekenfonds, zodat jij zelf weinig administratie hebt.

Hoe NURZA je helpt met thuiszorg op maat

Bij NURZA Thuisverpleging en Zorgondersteuning begrijpen we dat elke patiënt anders is. We brengen de grenzen en mogelijkheden van thuiszorg helder in kaart en zorgen ervoor dat jij altijd de juiste zorg krijgt van de juiste persoon. Onze aanpak is concreet:

• Gespecialiseerde thuisverpleegkundigen voor medische handelingen zoals wondzorg, inspuitingen, stomazorg en palliatieve zorg
• Zorgkundigen voor ondersteunende hygiënische zorgen, altijd onder begeleiding van een verpleegkundige
• Vaste verpleegkundigen per patiënt, zodat je je verhaal maar één keer hoeft te doen
• Nauwe samenwerking met jouw huisarts, apotheker en andere zorgverleners
• Volledige administratieve afhandeling via de derdebetalersregeling met jouw ziekenfonds
• Een zorgcentrale die dag en nacht bereikbaar is, met één druk op de knop

Als officieel erkende dienst (E.D.) in Midden-Oost-Vlaanderen werken we volgens de strengste kwaliteitsnormen van het Agentschap Zorg en Gezondheid. Wil je weten welke zorg jij of je naaste nodig heeft? Neem contact met ons op en we helpen je snel en persoonlijk op weg.