Als je ouder niet meer zelf beslissingen kan nemen, mag een vooraf aangewezen vertegenwoordiger die taak overnemen. Dat kan iemand zijn die je ouder zelf heeft aangeduid via een volmacht, of iemand die door de vrederechter is aangesteld als bewindvoerder. Welke weg je bewandelt, hangt af van de situatie en of er tijdig iets werd geregeld. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over wilsonbekwaamheid, vertegenwoordiging en zorg thuis.

Wanneer wordt iemand officieel wilsonbekwaam verklaard?

Iemand is wilsonbekwaam wanneer hij of zij niet langer in staat is om de gevolgen van een beslissing te begrijpen en er zelfstandig over te oordelen. Dat is geen eenmalig moment, maar een toestand die geleidelijk of plots kan ontstaan, bijvoorbeeld door dementie, een beroerte of een ernstige psychische aandoening.

Er bestaat geen officieel document dat iemand “wilsonbekwaam verklaart” in het dagelijks leven. In de praktijk beoordelen artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners per situatie of een persoon nog voldoende begrip heeft om een beslissing te nemen. Dat kan per moment verschillen: iemand met dementie kan ’s ochtends helder zijn en ’s middags niet meer in staat zijn om een keuze te maken over zijn of haar zorg.

Wanneer een rechter vaststelt dat iemand structureel niet meer voor zichzelf kan zorgen of zijn belangen niet meer kan behartigen, kan hij een beschermingsmaatregel opleggen. Dat is het juridische kader van bewindvoering, waarover we hieronder meer uitleggen.

Wie mag beslissingen nemen voor een wilsonbekwame ouder?

Als je ouder niet meer zelf kan beslissen, mag een vertegenwoordiger dat in zijn of haar plaats doen. Wie dat is, hangt af van wat er vooraf werd geregeld. Als er een volmacht bestaat, treedt de aangewezen persoon op. Is er niets geregeld, dan geldt een wettelijke cascade van vertegenwoordigers.

Wanneer er geen volmacht of bewindvoerder is, voorziet de Belgische wet in een volgorde van vertegenwoordigers voor gezondheidsbeslissingen:

1. De aangewezen vertegenwoordiger via een zorgvolmacht of mantelzorgovereenkomst
2. De samenwonende partner of echtgenoot
3. Een meerderjarig kind
4. Een ouder
5. Een meerderjarige broer of zus

Als er geen familie is of als familieleden het niet eens zijn, kan de behandelende arts in overleg met het zorgteam beslissen wat het beste is voor de patiënt. Dat is een vangnet, geen ideale situatie. Daarom is het zo nuttig om tijdig iets te regelen.

Wat is het verschil tussen een volmacht en bewindvoering?

Een volmacht is een document dat je ouder zelf opstelt zolang hij of zij nog wilsbekwaam is. Daarin wijst je ouder een vertrouwenspersoon aan om bepaalde beslissingen te nemen als dat later nodig is. Bewindvoering is een maatregel die de vrederechter oplegt wanneer iemand zijn belangen niet meer zelfstandig kan behartigen en er geen volmacht bestaat.

Wat is een zorgvolmacht?

Een zorgvolmacht, ook wel lastgeving of buitengerechtelijke bescherming genoemd, laat je ouder toe om nu al iemand aan te duiden die later beslissingen mag nemen over zijn of haar vermogen en zorg. Dit gebeurt via een notariële akte of een geregistreerd document. De volmacht treedt pas in werking als je ouder niet meer zelf kan optreden. Het grote voordeel is dat je ouder zelf de regie behoudt over wie er beslist en in welke mate.

Wat is bewindvoering?

Bewindvoering is een gerechtelijke beschermingsmaatregel. De vrederechter stelt een bewindvoerder aan, meestal een familielid of een professionele bewindvoerder, die het vermogen en soms ook de persoon van je ouder behartigt. Dit traject loopt via de rechtbank en brengt meer administratie en toezicht met zich mee. Bewindvoering is geen straf, maar een bescherming. Toch is het voor veel families makkelijker en menselijker om dit via een volmacht op voorhand te regelen.

Hoe verloopt de zorg thuis als mijn ouder niet meer mee kan beslissen?

Als je ouder thuis wordt verzorgd en niet meer zelf beslissingen kan nemen over zijn of haar zorg, neemt de aangewezen vertegenwoordiger die rol over. In de praktijk betekent dit dat de vertegenwoordiger overlegt met verpleegkundigen, de huisarts en andere zorgverleners over het zorgplan, de behandelingen en de dagelijkse aanpak.

Goede thuiszorg houdt altijd rekening met de wensen die je ouder eerder heeft uitgesproken, ook als hij of zij die nu niet meer kan herhalen. Dat is waarom voorafgaande zorgplanning zo nuttig is: als de wensen van je ouder op voorhand zijn vastgelegd, weten alle betrokkenen wat hij of zij zou willen.

In de praktijk zijn er een aantal zaken die goed geregeld moeten zijn voor een vlot zorgtraject thuis:

• Een duidelijk zorgplan dat aansluit bij de wensen en gewoontes van je ouder
• Goede communicatie tussen de vertegenwoordiger, de huisarts en het verpleegkundig team
• Afspraken over wie welke beslissingen neemt en hoe dringend overleg verloopt
• Aandacht voor comfort, waardigheid en levenskwaliteit, niet alleen medische behandeling

Wat kan ik nu al regelen om problemen later te vermijden?

Je kan nu al een aantal concrete stappen zetten die later veel onduidelijkheid en stress voorkomen. De belangrijkste stap is het opstellen van een zorgvolmacht zolang je ouder nog wilsbekwaam is. Daarnaast is voorafgaande zorgplanning een waardevol instrument om wensen rond zorg, behandeling en levenseinde vast te leggen.

Concrete dingen die je nu al kan regelen:

• Zorgvolmacht opstellen via een notaris of via het geregistreerde model van de overheid, zodat je ouder zelf aanduidt wie later beslist
• Negatieve wilsverklaring laten registreren bij de huisarts of het ziekenfonds, als je ouder bepaalde behandelingen weigert
• Voorafgaande zorgplanning bespreken met de huisarts: wat zijn de wensen rond reanimatie, ziekenhuisopname, palliatieve zorg?
• Administratieve volmacht regelen voor bankzaken en praktische beslissingen
• Familie informeren over de wensen van je ouder, zodat iedereen op dezelfde lijn zit

Hoe vroeger je dit bespreekt, hoe meer regie je ouder zelf behoudt over zijn of haar toekomst. Wacht niet tot er een crisis is.

Waar kan ik terecht voor hulp en begeleiding bij deze beslissingen?

Voor vragen over wilsonbekwaamheid, volmachten en bewindvoering kan je terecht bij verschillende instanties, afhankelijk van het soort hulp dat je nodig hebt. Een notaris helpt bij het opstellen van een zorgvolmacht. De vrederechter behandelt aanvragen voor bewindvoering. Het ziekenfonds en de huisarts kunnen je wegwijs maken in voorafgaande zorgplanning.

Nuttige adressen en instanties:

• Notaris: voor het opstellen van een zorgvolmacht of andere juridische documenten
• Vrederechter: voor aanvragen rond bewindvoering en gerechtelijke bescherming
• Huisarts: voor het bespreken en vastleggen van zorgwensen en een negatieve wilsverklaring
• Ziekenfonds (mutualiteit): voor informatie over rechten, vergoedingen en praktische stappen
• CAW (Centrum Algemeen Welzijnswerk): voor psychosociale begeleiding en advies bij complexe gezinssituaties
• Sociale dienst van het ziekenhuis of de gemeente: voor ondersteuning bij het organiseren van thuiszorg

Hoe NURZA je ondersteunt als je ouder niet meer zelf kan beslissen

Als je ouder thuis verzorgd wordt en niet meer zelf beslissingen kan nemen, staan wij aan jullie zijde. We werken nauw samen met jou als vertegenwoordiger, de huisarts en andere zorgpartners om de zorg zo goed mogelijk af te stemmen op de wensen en noden van je ouder. Wat wij concreet doen:

• We bespreken samen met jou en de huisarts een zorgplan dat aansluit bij de situatie en wensen van je ouder
• We besteden bijzondere aandacht aan voorafgaande zorgplanning, zodat de zorg blijft aansluiten bij wie je ouder is en wat hij of zij belangrijk vindt
• We bieden niet alleen medische zorg, maar ook emotionele ondersteuning voor jou en je familie
• We regelen de facturatie en administratie, zodat jij je volledig kan focussen op je ouder
• We zijn bereikbaar via onze zorgcentrale, dag en nacht, voor dringende vragen of onverwachte situaties

Heb je vragen over hoe we de zorg voor je ouder kunnen overnemen of ondersteunen? Neem gerust contact met ons op. We helpen je graag verder.