Vallen bij ouderen voorkomen begint met het herkennen van de risicofactoren en het aanpakken ervan in de thuisomgeving. Eenvoudige aanpassingen in huis, gerichte oefeningen en goede begeleiding kunnen het valrisico bij ouderen aanzienlijk verlagen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over valpreventie, van oorzaken en huisaanpassingen tot de rol van thuisverpleging.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van vallen bij ouderen?

De meest voorkomende oorzaken van vallen bij ouderen zijn verminderd evenwicht, spierverlies, tragere reflexen en problemen met het gezichtsvermogen. Daarnaast spelen omgevingsfactoren zoals losse tapijten, slechte verlichting en gladde vloeren een grote rol. Vallen is zelden het gevolg van één enkele oorzaak, maar ontstaat meestal door een combinatie van lichamelijke en omgevingsgerelateerde factoren.

Naarmate mensen ouder worden, neemt de spiermassa af en wordt de coördinatie minder nauwkeurig. Dit maakt het moeilijker om snel te reageren bij een misstap. Ouderen met chronische aandoeningen zoals diabetes, de ziekte van Parkinson of hartproblemen lopen een extra verhoogd valrisico, omdat deze ziekten het evenwicht en de mobiliteit beïnvloeden.

Ook angst om te vallen speelt een rol. Ouderen die eerder zijn gevallen, bewegen soms minder uit voorzorg. Paradoxaal genoeg vergroot dit de kans op een nieuwe val, omdat spieren en balans verder achteruitgaan door inactiviteit.

• Verminderd evenwicht en coördinatie
• Spierverlies door veroudering
• Verminderd gezichtsvermogen
• Chronische aandoeningen die mobiliteit beïnvloeden
• Gevaarlijke situaties in de thuisomgeving
• Bijwerkingen van bepaalde medicijnen

Welke aanpassingen in huis verminderen het valrisico?

Concrete aanpassingen in huis zoals het verwijderen van losse tapijten, het plaatsen van beugels in de badkamer en het verbeteren van de verlichting verminderen het valrisico bij ouderen aanzienlijk. De thuisomgeving is de plek waar de meeste valincidenten plaatsvinden, en veel van die risico’s zijn relatief eenvoudig weg te nemen.

Begin met een kritische blik op de gevaarlijkste plekken: de badkamer, de trap en de slaapkamer. Natte vloeren in de badkamer zijn een van de meest voorkomende plekken waar valpartijen gebeuren. Een antislipmat in de douche of het bad, gecombineerd met een stevige beugel aan de muur, maakt een groot verschil.

Op de trap is een traplift een doeltreffende oplossing voor ouderen die de trap niet meer veilig kunnen nemen. Zo blijft elke verdieping van het huis bereikbaar zonder risico. Goede verlichting op de trap en in de gang is minstens even belangrijk: zorg dat lichtschakelaars bereikbaar zijn vanuit bed en bij de trapingang.

Andere nuttige aanpassingen zijn:

• Verwijder losse tapijten of bevestig ze goed aan de vloer
• Zorg voor voldoende verlichting in alle kamers, ook ’s nachts
• Gebruik antislipmatten in de badkamer en op de keukenmat
• Installeer beugels bij het toilet, de douche en de trap
• Houd looproutes vrij van obstakels en snoeren
• Overweeg een hoog-laagbed voor een veiligere in- en uitstap

Een mobiliteitshulpmiddel zoals een rollator of loophulp kan ook een groot verschil maken. Laat je hierover adviseren door een verpleegkundige die je thuissituatie kent.

Welke oefeningen helpen bij valpreventie bij ouderen?

Oefeningen gericht op balans, spierkracht en coördinatie zijn de meest doeltreffende manier om vallen bij ouderen te voorkomen. Regelmatige beweging vertraagt het spierverlies en verbetert de stabiliteit, waardoor ouderen sneller en beter reageren op een misstap.

Balansoefeningen zijn bijzonder nuttig. Denk aan op één been staan, tandemstaan (de ene voet direct voor de andere plaatsen) of rustig heen en weer bewegen op je hielen en tenen. Deze oefeningen trainen je evenwichtsgevoel en versterken de spieren rondom de enkels en knieën.

Krachttraining voor de benen, zoals opstaan vanuit een stoel zonder gebruik van de armen, is eveneens erg waardevol. Dit type oefening verbetert de beenspieren die nodig zijn om jezelf op te vangen bij een misstap. Wandelen is ook een toegankelijke en effectieve activiteit die balans en uithoudingsvermogen combineert.

Tai chi is een oefenvorm die in de praktijk goed werkt bij valpreventie bij ouderen. De trage, gecontroleerde bewegingen verbeteren het evenwicht en de lichaamsbewustwording. Begin altijd rustig en bouw de intensiteit geleidelijk op, bij voorkeur in overleg met een kinesist of zorgverlener.

Kunnen medicijnen het valrisico bij ouderen verhogen?

Ja, bepaalde medicijnen kunnen het valrisico bij ouderen verhogen. Slaap- en kalmeringsmiddelen, bloeddrukverlagende middelen, antidepressiva en plaspillen zijn de meest bekende voorbeelden. Ze kunnen duizeligheid, sufheid of een plotselinge bloeddrukdaling veroorzaken, wat de kans op vallen vergroot.

Bloeddrukverlagende middelen kunnen bij sommige ouderen een te sterke daling van de bloeddruk veroorzaken wanneer ze snel opstaan. Dit fenomeen heet orthostatische hypotensie en gaat gepaard met duizeligheid of zwart zien voor de ogen, precies op het moment dat iemand opstaat en wil bewegen.

Slaap- en kalmeringsmiddelen verminderen de alertheid en verlengen de reactietijd, ook overdag. Ouderen die deze middelen gebruiken, voelen zich soms wankel of onzeker op de benen, zeker in de eerste uren na inname.

Gebruik je meerdere medicijnen tegelijk? Dan is het verstandig om je arts of apotheker te vragen of de combinatie het valrisico verhoogt. Een medicatiecheck kan helpen om onnodige risico’s te vermijden. Verpleegkundigen die regelmatig bij je langskomen, kunnen signalen van bijwerkingen tijdig opmerken en doorgeven aan je huisarts.

Wat moet je doen als een oudere is gevallen?

Als een oudere is gevallen, controleer dan eerst rustig of er sprake is van pijn, verwondingen of bewusteloosheid voordat je iemand probeert op te helpen. Verkeerd optillen kan een bestaand letsel verergeren. Bel bij twijfel altijd een hulpdienst.

Blijf kalm en stel de persoon gerust. Vraag waar het pijn doet en of hij of zij zich kan bewegen. Als er geen ernstige verwondingen zijn en de persoon bij bewustzijn is, help hem of haar dan voorzichtig op te staan via een stabiele positie: eerst op handen en knieën, dan steun zoeken bij een stevige stoel of meubel.

Bel onmiddellijk 112 als:

• De persoon niet bij bewustzijn is of verward lijkt
• Er sprake is van hevige pijn, vooral in de heup of het hoofd
• De persoon niet kan opstaan of bewegen
• Er zichtbare verwondingen zijn zoals snijwonden of mogelijke botbreuken

Na een val is het ook belangrijk om de oorzaak te achterhalen. Was er een struikelgevaar in huis? Had de persoon last van duizeligheid? Dit helpt om herhaling te voorkomen. Bespreek de val altijd met de huisarts, ook als er geen zichtbaar letsel is, want sommige letsels zoals een hersenschudding of een haarscheurtje in een bot zijn niet meteen zichtbaar.

Hoe kan thuisverpleging helpen bij het voorkomen van vallen?

Thuisverpleging helpt bij het voorkomen van vallen door de thuissituatie actief mee op te volgen, risicofactoren te signaleren en de oudere en zijn of haar omgeving te begeleiden bij valpreventie. Een verpleegkundige die regelmatig over de vloer komt, ziet veranderingen in mobiliteit, medicatiegebruik of thuisomgeving die anderen over het hoofd kunnen zien.

Bij NURZA zetten we hier actief op in. Onze verpleegkundigen analyseren samen met jou de thuissituatie en geven gericht advies over mobiliteitshulpmiddelen, aanpassingen in huis en veilig bewegen. We werken nauw samen met huisartsen, kinesisten en apothekers om een volledig beeld te krijgen van de factoren die het valrisico beïnvloeden.

Wat wij concreet kunnen doen:

• Signaleren van veranderingen in mobiliteit of evenwicht tijdens zorgmomenten
• Advies geven over geschikte hulpmiddelen zoals rollators, loophulpen of een traplift
• Medicatiegebruik opvolgen en bijwerkingen tijdig doorgeven aan de huisarts
• Begeleiding bij het correct gebruik van mobiliteitshulpmiddelen
• Samenwerken met de familie of mantelzorger voor een veilige thuissituatie
• Extra veiligheid bieden via onze zorgcentrale, bereikbaar dag en nacht

Wil je weten hoe we jou of je naaste kunnen ondersteunen bij een veilig leven thuis? Neem contact met ons op en we bespreken samen wat de beste aanpak is voor jouw situatie.